Những điều cần biết về nhà Rông Tây Nguyên

Từ lâu nhà Rông đã trở thành một địa điểm tham quan thu hút được đông đảo du khách. Đây là một biểu tượng văn hóa cộng đồng của người dân tộc Tây Nguyên, nó thể hiện được giá trị vật chất lẫn tinh thần trong đời sống của người dân nơi này. Vậy bạn có biết đặc điểm của nhà Rông ra sao, ý nghĩa của nhà Rông như thế nào,…? Theo dõi bài viết sau đây để hiểu rõ hơn nét độc đáo của kiến trúc này bạn nhé!

Không phải dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có nhà Rông

Không phải dân tộc Tây Nguyên nào cũng có nhà Rông. Công trình kiến trúc đặc biệt này chỉ xuất hiện ở buôn làng người dân tộc khu vực phía bắc Tây Nguyên, nhất là hai tỉnh Gia Lai và Kon Tum. Còn ở phía Nam Tây Nguyên từ ĐăkLăk trở vào nhà Rông dần thưa thớt hẳn. Đồng bào ở khu vực này thường làm nhà dài với ý nghĩa cộng đồng.

Còng nhóm đồng bào Gia Rai Chor và Gia Rai Mthur cũng thuộc dân tộc Gia Rai ở phía bắc Tây Nguyên tuy nhiên họ không xây nhà Rông mà chỉ có nhóm đồng bào Gia Rai ở cao nguyên Pleiku và người Bana.

Nhà Rông là nơi sinh hoạt cộng đồng của làng

Việc xây dựng nhà Rông có ý nghĩa rất lớn, bởi nơi đây chính là không gian sinh hoạt cộng đồng lớn nhất của mỗi làng. Người dân trao đổi, thảo luận về những lĩnh vực hành chính, quân sự, nơi thực thi các luật tục, bảo tồn truyền thống và diễn ra những nghi thức tôn giáo, tín ngưỡng. Nếu tham quan một ngôi nhà rông bạn có thể dễ dàng nhìn thấy các hiện vật gắn liền với lễ hội như cây nêu được trang trí tỉ mỉ hay khoanh đất đốt lửa trại trước nhà, các loại nhạc cụ như cồng chiêng, các bình rượu cần được xếp dọc bếp lửa.


Nhà Rông không phải là nhà để lưu trú

Mặc dù gọi là nhà, kết cấu cũng tương tự như nhà sàn với chất liệu gỗ, tre, cỏ tranh…nhưng nhà Rông không dùng để lưu trú cho người đồng bào Tây Nguyên. Dải họa tiết trang trí dài dọc theo nóc nhà Rông chính là một điểm dễ thấy mà nhà sàn không có. Nhà Rông càng cao, càng rộng càng thể hiện được sự giàu có, thịnh vượng, sung túc, hùng mạnh của làng.

Nhà Rông là nơi thu hút khí thiêng của trời đất

Đối với người đồng bào dân tộc thiểu số ở nơi đây họ quan niệm rằng nhà Rông chính là nơi thu hút khí thiêng của trời đất để bảo trợ cho dân làng. Vậy nên trong mỗi nhà rông đều có một nơi sang trọng để thờ các vật được người dân cho là thần linh trú ngụ như con dao, hòn đá, sừng trâu…Bên cạnh đó, nơi này còn là bảo tàng để lưu trữ các hiện vật truyền thống, gắn liền với lịch sử hình thành của buôn làng như cồng chiêng, trống, vũ khí, đầu những con vật hiến sinh trong ngày lễ.

Đàn ông trong làng phải thay phiên nhau trông coi nhà Rông

Nhà Rổng là nơi cực kỳ quan trọng đối với làng, vậy nên những người đàn ông phải thay phiên nhau ngủ qua đêm tại đây để trông coi. Có một số làng có đến hai nhà Rông, nhà Rông cái nhỏ, mái thấp dành cho phụ nữ, nhà rông đực dành cho đàn ông với quy mô lớn hơn và trang trí công phu hơn. Bên cạnh mục đích giữ gìn không gian linh thiêng, nhà Rông còn là nơi để trao đổi câu chuyện, kinh nghiệm sống. Các nam nữ ở trong làng sẽ quây quần tại nhà Rông để thăm hỏi, tìm bạn đời nhưng tuyệt đối không được đi quá giới hạn.


Nhà Rông của mỗi dân tộc có một đặc điểm khác nhau

Mỗi dân tộc ở Tây Nguyên đều làm nhà Rông với những đặc điểm khác nhau. Kích thước nhà Rông nhỏ, thấp nhất là của người Giẻ Triêng, nhà Rông của người Xê Đăng cao vút, nhà Rông của người Gia Rai có mái mảnh, dẹt tựa như lưỡi rìu. So với nhà rông của người Gia Rai thì nhà rông của người Ba Na lớn hơn, có những đường nét mềm mại và thường có các nhà ở xung quanh. Một điểm chung của các ngôi nhà Rổng đó là được xây dựng ở trên một khoảng đất trống, nằm ngay tại khu vực trung tâm của buôn làng.

Sàn nhà Rông gắn liền với văn hóa của người đồng bào

Cụ thể là văn hóa quây quần uống rượu. Sàn nhà sẽ được làm từ ván gỗ, ống tre nứa đập dạp, ghép không khí với nhau mà cách nhau một khoảng 1cm. Nhờ vậy mà khi người dân ở đây tập trung ăn uống, nước sẽ không bị chảy lênh láng ra sàn. Bên cạnh đó kiểu thiết kế này cũng giúp vệ sinh sàn nhà dễ dàng hơn.

Thiết kế cầu thang 7 đến 9 bậc

Nhà Rông có cầu thang 7 đến 9 bậc nhưng về trang trí thì còn tùy vào mỗi dân tộc mà có sự khác nhau. Trên thành và cột của cầu thang nhà Rông người Gia Rai được tạc hình quả bầu đựng nước, người Bana khắc hình ngọn cây rau dớn, còn người Giẻ Triêng, Xơ Đăng thường đẽo hình núm chiêng hoặc mũi thuyền.

Nhà Rông gắn liền với cây nêu

Những mái đình ở miền xuôi thường gắn liền với hình ảnh cây đa, còn nhà Rông Tây Nguyên lại gắn liền với cây nêu. Theo đó, cây nêu sẽ được trang trí với nhiều họa tiết khác nhau và được đặt ở giữa sân chính của ngôi nhà rông để phục vụ các lễ hội lớn ở trong buôn làng. Theo quan niệm của người đồng bao Gia Rai thì cây nêu là nơi hội tụ các vị thần linh. Khi có lễ hội, cây nêu lại mang nhiều hình ảnh biểu tượng khác nhau như cây nêu trong lễ đâm trâu có 4 nhánh, lễ mừng lúa mới cây nêu chỉ có 1 nhánh...

Nhà Rông chỉ gắn với buôn làng

Không phân cấp tỉnh, huyện, nhà Rông gắn liền với buôn làng. Mặc dù ngày nay nhà ở của người đồng bào đã tiện nghi và khang trang hơn, tuy nhiên nhà Rông truyền thống vẫn được gìn giữ tại trung tâm làng. Muốn tham quan nhà Rông du khách cần phải tìm đến buôn làng của đồng bào. Hiện nay một số điểm buôn làng có nhà Rông như nhà rông Kon Klor ở thành phố Kon Tum, làng Plei Phung, làng Kon So Lăl (huyện Chư Pah) và làng Đê K'tu (huyện Mang Yang) ở Gia Lai.

Thùy Duyên


Bài khác